Сайлау аяқталған соң кім ұтады?
Сайлау науқаны кезінде бәрінің назары жеңіске бағытталады. Қай партия алға шығады? Кім мандат алады? Қандай саяси күш басымдыққа ие болады?
Бірақ сайлаудың ең маңызды нәтижесі сол күні анықталмауы мүмкін.
Өйткені бюллетеньдегі нәтиже – саяси процестің аяқталуы емес, келесі кезеңнің басталуы.
Құрылтайдың алғашқы сайлауы 23 тамызда өтеді. Осы күннен кейін жаңа заң шығарушы органның нақты жұмыс сапасы сынала бастайды.
Сол кезде басты сұрақтар өзгереді.
Қандай заңдар талқыланады? Қандай бастамалар басымдық алады? Депутаттар қоғамдағы әртүрлі пікірді қалай ескереді? Қабылданатын шешімдердің салдары қаншалықты есептеледі?
Міне, саяси жеңістің шынайы өлшемі осында.
Сайлауда көп дауыс алу – мандат алуға жеткізетін нәтиже. Бірақ мандат алғаннан кейінгі жұмыс сол нәтижені саяси капиталға айналдырады немесе керісінше, оның маңызын төмендетеді.
Бұл жерде жеңіс ұғымын да қайта қарауға болады.
Егер бір кандидат сайлауда жеңіліп қалса да, көтерген мәселесі кейін қоғамдық күн тәртібіне енсе, оның идеясы белгілі бір деңгейде жеңіске жетті деуге болады.
Керісінше, көп дауыс алған өкіл қоғам күткен нәтижені көрсете алмаса, формалды жеңіс ұзақ мерзімді беделге айналмауы мүмкін.
Сондықтан сайлаудан кейінгі кезең әлдеқайда қызық.
Құрылтайдың беделі де дәл сол кезде қалыптасады. Сайлау алдындағы уәде мен кейінгі жұмыс арасындағы айырмашылықты қоғам салыстыра алады.
Қазір ақпараттық кеңістік бұрынғыдан ашық. Азаматтар депутаттардың сөзін, бастамасын, дауыс беруін және қоғамдық позициясын бақылауға мүмкіндік алады. Бұл өкілдіктің сапасына қойылатын талапты да күшейтеді.
Демек, сайланған адам үшін сайлау күні мәртебенің басталуы емес, есеп берудің басталуы.
Ал қоғам үшін де міндет аяқталмайды. Сайлаушы кейінгі жұмысты бақылап, сұрақ қойып, пікір білдіре алады. Сонда ғана сайлау бір күндік саяси рәсім емес, үздіксіз қоғамдық процесс сипатына ие болады.
Сондықтан «сайлауда кім ұтты?» деген сұрақтың жанында тағы бір сауал тұруы керек:
«Сол жеңістен кейін ел не ұтты?»
Егер осы сұраққа нақты жауап пайда болса, сайлаудың саяси мәні де сонда ашылады.