Құқықтық мемлекет құрудың негізгі шарты – заңдардың көптігі емес, сол заңдарға құрметпен қарайтын қоғамның қалыптасуы. Азаматтардың құқықтары мен міндеттерін білуі, заңды талаптарды саналы түрде орындауы және қоғамдық жауапкершілікті сезінуі құқықтық мәдениеттің басты көрсеткіштері болып саналады. Осы тұрғыдан алғанда Құрылтай институты тек саяси реформалардың құрамдас бөлігі емес, қоғамда құқықтық мәдениетті қалыптастыруға ықпал ететін маңызды алаң ретінде бағалануы мүмкін.
Құрылтай сайлауы туралы сөз қозғалғанда көбіне оның саяси маңызына басымдық беріледі. Алайда бұл институттың құқықтық санаға әсері әлі де жеткілікті деңгейде талдана қойған жоқ. Шын мәнінде, кез келген сайлау науқаны азаматтарды заң талаптарын түсінуге, өз құқықтарын жүзеге асыруға және қоғамдық жауапкершілікті сезінуге жетелейді. Сондықтан Құрылтай сайлауы құқықтық мәдениетті нығайтудың нақты тәжірибелік мектебіне айнала алады.
Құқықтық мәдениет тек заңдарды жаттап алумен қалыптаспайды. Ол азаматтың заңды құрметтеуінен, қоғамдық тәртіпті сақтаудан және шешім қабылдау процесіне заң аясында қатысуынан басталады. Құрылтай осы қағидаларды күнделікті қоғамдық тәжірибеге енгізетін институт болуға тиіс. Себебі оның қызметінің өзегі – заңдылық, ашықтық, әділдік және қоғамдық жауапкершілік.
Бүгінде қоғамдағы көптеген дау мен түсінбеушілік құқықтық сауаттың жеткіліксіздігінен туындайды. Азаматтардың бір бөлігі өз құқықтарын білмесе, екінші бөлігі өз міндеттеріне жеткілікті мән бермейді. Мұндай жағдайда құқықтық мәдениетті қалыптастыру тек мемлекеттік органдардың емес, бүкіл қоғамның ортақ міндетіне айналады. Құрылтай осы бағыттағы қоғамдық диалогты күшейтіп, құқық пен жауапкершілік арасындағы тепе-теңдікті түсіндіретін тиімді институт бола алады.
Құрылтай сайлауы азаматтарға заң шеңберінде таңдау жасаудың маңызын көрсетеді. Бұл жерде дауыс беру құқығы ғана емес, кандидаттарға қойылатын талаптарды, сайлау рәсімдерінің заңдылығын және қоғамдық бақылаудың маңызын түсіну де ерекше рөл атқарады. Нәтижесінде азаматтар заңды тек мемлекеттік талап ретінде емес, қоғамдық тұрақтылықтың кепілі ретінде қабылдай бастайды.
Құқықтық мәдениеттің тағы бір маңызды элементі – ашықтыққа деген қоғамдық сұраныс. Егер Құрылтай жұмысы есептілік пен жариялылық қағидаттарына негізделсе, азаматтардың мемлекеттік институттарға деген сенімі күшейеді. Сенім артқан сайын қоғам заң үстемдігі қағидатын табиғи құндылық ретінде қабылдайды. Бұл құқықтық мемлекеттің іргетасын нығайтатын маңызды факторлардың бірі.
Сонымен қатар Құрылтай құқықтық мәдениетті тек азаматтар арасында ғана емес, мемлекеттік институттардың өз ішінде де дамытуға ықпал етеді. Қоғаммен тұрақты байланыс орнататын, ұсыныстарды тыңдайтын және қабылданған шешімдер бойынша есеп беретін басқару жүйесі құқықтық мемлекеттің негізгі қағидаларын іс жүзінде көрсетеді. Бұл өз кезегінде билік пен қоғам арасындағы өзара жауапкершілік мәдениетін қалыптастырады.
Ерекше назар аударатын мәселе – жастардың құқықтық санасы. Құрылтай сайлауы жастар үшін заңды құрметтеу мен азаматтық белсенділіктің өзара тығыз байланысты екенін түсінуге мүмкіндік береді. Сайлау процесіне қатысу, қоғамдық пікірталастарға араласу және заң талаптарын сақтау арқылы жас буын құқықтық мәдениеттің тек теориялық ұғым емес, күнделікті өмірдің ажырамас бөлігі екенін сезінеді.
Қазіргі кезеңде құқықтық мәдениет мемлекеттің ғана емес, қоғамның бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын факторға айналып отыр. Заңға құрметпен қарайтын қоғамда әлеуметтік тұрақтылық нығаяды, инвестициялық ахуал жақсарады, қоғамдық келісім күшейеді және реформалардың тиімділігі артады. Сондықтан Құрылтайдың құқықтық мәдениетті қалыптастырудағы рөлін тек сайлау аясымен шектеу дұрыс болмайды. Оның ықпалы қоғамдық сананың жаңаруымен, азаматтардың жауапкершілігінің артуымен және заң үстемдігі қағидатының орнығуымен өлшенеді.
Құрылтай – құқықтық мәдениетті қалыптастырудың жаңа қоғамдық тетігі.