Қазақстанның жаңа саяси кезеңі мемлекеттік басқару жүйесінің мазмұнын түбегейлі өзгертетін реформалармен ерекшеленіп отыр. Соның ішіндегі ең маңызды жаңалықтардың бірі – екі палаталы заң шығару жүйесінен бір палаталы Құрылтай моделіне көшу. Бұл өзгеріс мемлекеттік институттардың санын қысқарту емес, басқарудың тиімділігін арттыруға бағытталған институционалдық қадам ретінде бағалануы тиіс.

Ұзақ уақыт бойы екі палаталы жүйе заң шығару ісіндегі тұрақтылық пен тепе-теңдіктің кепілі саналып келді. Алайда қазіргі қоғамдық-саяси жағдайда азаматтардың мемлекетке қоятын талабы өзгерді. Бүгінгі күні қоғам үшін шешімнің қанша сатыдан өткені емес, оның қаншалықты жедел қабылданып, нақты нәтиже беретіні маңызды. Осы тұрғыдан алғанда бір палаталы билік – уақыт талабынан туған басқарудың жаңа моделі.

Бір палаталы жүйенің ең басты артықшылығы – жауапкершіліктің шоғырлануы. Бұрын заң жобасы бірнеше деңгейде қаралып, саяси жауапкершілік түрлі институттарға бөлінетін. Ал жаңа модельде заң шығару қызметі бір ғана өкілді органның құзыретіне беріледі. Бұл әрбір депутаттың жауапкершілігін арттырып қана қоймай, қоғамға қабылданған шешімнің авторын нақты бағалауға мүмкіндік береді.

Екінші маңызды ерекшелік – шешім қабылдау үдерісінің жеделдеуі. Қазіргі әлемде экономикалық, технологиялық және геосаяси өзгерістер бұрынғыдан әлдеқайда жылдам жүруде. Мұндай жағдайда мемлекеттік басқару да икемді болуы қажет. Бір палаталы Құрылтай заң жобаларын қарау мерзімін қысқартып, мемлекеттік шешімдердің уақытылы қабылдануына жағдай жасайды. Бұл реформалардың тиімді жүзеге асуына оң әсер етеді.

Жаңа модельдің тағы бір ерекшелігі – саяси жауапкершіліктің күшеюі. Егер бұрын заң шығару процесінің түрлі кезеңдерінде жауапкершілік бірнеше орган арасында бөлінсе, енді қоғам барлық нәтижені бір ғана өкілді органның қызметімен байланыстырады. Бұл депутаттардың кәсібилігіне, сайлауалды бағдарламасының орындалуына және халықпен тұрақты байланысына қойылатын талапты күшейтеді.

Құрылтай сайлауының саяси маңызы да осы тұста айқындалады. Бір палаталы жүйеде әрбір мандаттың құны артады. Сондықтан сайлау тек өкілдерді анықтайтын рәсім емес, мемлекеттік басқарудың сапасын айқындайтын стратегиялық таңдау болып саналады. Сайлаушының да жауапкершілігі бұрынғыдан жоғарылайды. Себебі оның таңдауы заң шығару процесіне тікелей ықпал етеді.

Бұрынғы жүйе мен жаңа модельдің басты айырмашылығы – басқару философиясында. Егер екі палаталы құрылым өкілеттіктерді бөлудің классикалық үлгісіне негізделсе, бір палаталы Құрылтай тиімділікке, жеделдікке және бірыңғай саяси жауапкершілікке басымдық береді. Бұл мемлекеттік аппаратты ықшамдап қана қоймай, қоғам мен билік арасындағы байланысты да жеңілдетеді.

Сонымен қатар жаңа модель азаматтардың мемлекеттік басқаруға қатысу мәдениетін өзгертеді. Ендігі жерде қоғам депутаттарды тек заң қабылдайтын тұлға ретінде емес, мемлекеттік саясаттың сапасына тікелей жауапты өкіл ретінде бағалай бастайды. Бұл саяси бәсекені де жаңа деңгейге көтереді. Болашақта сайлауалды бағдарламалардың сапасы, кәсіби тәжірибе және нақты нәтижеге негізделген саясат басты өлшемге айналуы ықтимал.

Қорытындылай айтқанда, бір палаталы Құрылтай моделі – мемлекеттік басқаруды жеңілдету үшін жасалған өзгеріс емес, саяси жауапкершілікті күшейтуге, заң шығару процесінің тиімділігін арттыруға және қоғамның мемлекетке деген сенімін нығайтуға бағытталған жаңа институционалдық шешім. Сондықтан Құрылтай сайлауы – тек жаңа депутаттарды таңдау ғана емес, Қазақстанның басқару мәдениетін жаңа кезеңге шығаратын тарихи саяси реформа.