Құрылтай – өкілетті органның өркенді өзгерісі
Кез келген саяси институттың құндылығы оның мәртебесімен емес, уақыт талабына жауап бере алуымен анықталады. Мемлекет тарихында өкілетті орган ұғымы көбіне заң шығару немесе шешім қабылдау қызметімен байланыстырылып келді. Алайда қазіргі қоғамдық үдерістер бұл түсініктің аясын кеңейтіп отыр. Өкілеттілік енді тек билік жүргізу құқығы емес, қоғамдық өзгерісті басқару қабілетіне айналуда. Осы өзгерістің айқын көрінісі – Құрылтай институтының жаңа форматта қалыптасуы.
Құрылтайдың ерекшелігі – ол өкілетті органның қызметіне жаңа міндет жүктейді. Бұрын мемлекеттік институттар қоғамдағы өзгерістерге жауап беруші болса, енді олар өзгерістің бастамашысы болуға тиіс. Яғни мәселе туындағаннан кейін әрекет ету емес, мәселенің алдын алатын саяси шешімдерді қалыптастыру маңыздырақ бола бастады. Бұл – өкілеттіліктің мазмұндық жаңаруы.
Саяси тәжірибеде бір заңды қабылдау оңай, ал сол заңның қоғамдық сұраныспен үндесуін қамтамасыз ету әлдеқайда күрделі. Сондықтан қазіргі кезеңде өкілетті органның тиімділігі қабылдаған актілерінің санымен емес, олардың қоғамдық өмірге қаншалықты әсер еткенімен өлшенеді. Құрылтай осы өлшемді өзгертуге ықпал ететін институт ретінде ерекшеленеді.
Құрылтайдың тағы бір жаңалығы – ол мемлекеттік басқаруға «ұжымдық саяси интеллект» ұғымын енгізеді. Бұрын стратегиялық шешімдер көбіне тар шеңберде әзірленсе, бүгінде әртүрлі саладағы тәжірибе мен пікірді біріктірудің маңызы артып келеді. Бұл мемлекет үшін тек ақпарат жинау емес, күрделі мәселелерге көпқырлы көзқарас қалыптастырудың жолы.
Өкілетті органның өркендеуі оның құрылымының ұлғаюымен емес, ойлау жүйесінің жаңаруымен өлшенеді. Құрылтай дәл осы өзгерісті көрсетеді. Ол мемлекеттік саясатты тек нормативтік құжаттар жиынтығы ретінде емес, қоғамның ұзақ мерзімді даму моделін қалыптастыратын процесс ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.
Бүгінгі күні кез келген саяси жүйенің тұрақтылығы өзгерісті қабылдай алу қабілетіне тәуелді. Өзгерісті кеш қабылдаған институттар уақыт өте келе өзектілігін жоғалтады. Ал өзгерісті алдын ала болжай алған институттар мемлекеттің дамуына серпін береді. Құрылтайдың стратегиялық маңызы да осында. Ол өкілетті органдардың қызметін қазіргі заманның талаптарына бейімдеуге ықпал ететін жаңару алаңы ретінде қалыптасып келеді.
Құрылтай – өкілетті органның құзыретін кеңейтетін жоба ғана емес, оның жұмыс істеу логикасын өзгертетін институционалдық құбылыс. Ол биліктің өкілеттігін жаңа мазмұнмен толықтырып, мемлекеттік басқарудың сапасын арттыруға бағытталған өркенді өзгерістің негізін қалайды.