Мемлекеттік дамудың жаңа мазмұны
Кез келген мемлекеттің болашағы оның өзгерістерге қаншалықты жедел бейімделе алатынымен айқындалады. Замана талабына сай даму жаңа заңдар қабылдаумен немесе басқару құрылымдарын жаңартумен ғана шектелмейді. Негізгі өзгеріс – мемлекеттік басқарудың мазмұнында, яғни қоғамның сұранысын дәл сезініп, азаматтардың пікірін стратегиялық шешімдердің ажырамас бөлігіне айналдыра алатын жаңа көзқарастың қалыптасуында. Осындай жағдайда мемлекет тек басқарушы институт ретінде емес, қоғамдық дамудың бағыт-бағдарын қоғаммен бірге айқындайтын жауапты серіктес ретінде көріне бастайды.
Мемлекеттік дамудың жаңа мазмұны ең алдымен басқарудың мәнін қайта пайымдаудан басталады. Бұрын тиімділік көбіне қабылданған шешімдердің жылдамдығымен немесе атқарылған жұмыстардың көлемімен бағаланса, бүгінгі жағдайда олардың қоғамға тигізген нақты әсері маңыздырақ. Өйткені кез келген бастама азаматтың өмір сапасын жақсартуға, қоғамдық тұрақтылықты нығайтуға және мемлекетке деген сенімді арттыруға қызмет еткенде ғана өзінің шынайы нәтижесін көрсетеді.
Сондықтан қазіргі басқару жүйесінің басты ерекшелігі – қоғамды мемлекеттік саясаттың бақылаушысы емес, оның толыққанды қатысушысы ретінде қарастыру. Бұл жаңа саяси мәдениеттің белгісі. Азаматтардың ұсыныстары, сарапшылардың пікірлері, қоғамдық ұйымдардың бастамалары мен өңірлердің ерекшеліктері мемлекеттік шешім қабылдау үдерісінде ескерілген сайын басқарудың сапасы да жаңа деңгейге көтеріледі.
Осындай өзгерістер жағдайында Құрылтайдың маңызы ерекше арта түседі. Оның негізгі құндылығы – әртүрлі әлеуметтік топтардың пікірін бір арнаға тоғыстырып, елдік мәселелерді кең қоғамдық талқылау арқылы шешуге мүмкіндік беруінде. Бұл тек кеңес беретін алаң емес, мемлекеттік саясаттың қоғамдағы шынайы сұраныспен үндесуіне ықпал ететін маңызды тетік. Қоғамдық пікірдің жүйелі түрде ескерілуі мемлекеттік шешімдердің өміршеңдігін күшейтіп, олардың орындалуына деген сенімді арттырады.
Жаңа мазмұндағы мемлекеттік даму орталық пен өңір арасындағы байланысты да жаңа деңгейге шығарады. Өйткені елдің даму бағыты тек ірі қалалардың немесе орталық мемлекеттік органдардың ұстанымымен ғана айқындалмайды. Әр өңірдің өзіндік ерекшелігі, әлеуметтік қажеттілігі мен даму әлеуеті бар. Осы ерекшеліктерді ұлттық саясатпен үйлестіру – заман талабына сай басқарудың негізгі қағидаларының бірі.
Сонымен қатар мемлекеттік дамудың жаңа кезеңі жауапкершілік ұғымын кеңейтеді. Қазіргі таңда елдің өркендеуі тек мемлекеттік аппараттың міндеті емес. Бизнес, азаматтық қоғам, ғылыми орта, жастар және қарапайым азаматтар да ортақ мақсатқа үлес қосатын маңызды күшке айналып келеді. Мұндай серіктестік қоғамның бірлігі мен тұрақтылығын нығайтып қана қоймай, қабылданатын шешімдердің сапасын арттырады.
Мемлекеттің жаңа даму үлгісінің тағы бір маңызды ерекшелігі – ұзақмерзімді стратегиялық ойлау. Қысқа мерзімді нәтижеге бағытталған шешімдер уақытша тиімділік беруі мүмкін. Алайда тұрақты даму үшін берік институттар, қоғамдық сенім және сабақтастық қажет. Осы үш фактор қатар қалыптасқанда ғана мемлекет өзгерістерге төзімді болып, жаңа сын-қатерлерге лайықты жауап бере алады.
Құрылтай осы ұзақмерзімді дамудың маңызды құрамдас бөлігіне айналуы тиіс. Оның қызметі тек бүгінгі өзекті мәселелерді талқылаумен шектелмеуі керек. Ол қоғамдағы жаңа үрдістерді саралап, болашақтағы сын-қатерлерді алдын ала бағалайтын, ұлттық мүддеге негізделген ұсыныстар қалыптастыратын ықпалды қоғамдық институт ретінде орнығуы маңызды. Сонда ғана қабылданатын шешімдер уақытша емес, стратегиялық сипатқа ие болады.
Бүгінгі таңда мемлекеттің қуаты табиғи байлықпен немесе экономикалық көрсеткіштермен ғана өлшенбейді. Нағыз қуат – халықтың сенімін сақтай алатын, қоғамның үнін еститін және азаматтарды ортақ мақсатқа жұмылдыра алатын басқару жүйесінде. Өйткені сенім қалыптасқан жерде тұрақтылық болады, ал тұрақтылық бар жерде ұзақмерзімді даму мүмкіндігі артады.
Мемлекеттік дамудың жаңа мазмұны – басқару құрылымдарын жаңартудан әлдеқайда ауқымды ұғым.
Ол мемлекет пен қоғамның өзара ықпалдастығын күшейтуге, азаматтардың қатысуын кеңейтуге және ұлттық мүддеге негізделген жауапты басқару мәдениетін орнықтыруға бағытталған. Осындай ұстанымға сүйенген мемлекет қана заман талабына бейімделіп, қоғамдық сенімге арқа сүйеген тұрақты әрі әділетті даму жолын қалыптастыра алады.