Құрылтай: Ел дамуының күн тәртібін қалыптастыратын күш
Мемлекет өмірінде кейбір кезеңдер белгілі бір шешімнің қабылдануымен емес, жаңа саяси кезеңнің басталуымен ерекшеленеді. Қазақстан үшін алдағы Құрылтай сайлауы сондай уақыттың бірі деуге негіз бар. Себебі бұл жолғы мәселе тек жаңа депутаттық құрамды қалыптастырумен шектелмейді. Ең бастысы – елдің алдағы жылдардағы заң шығару саясатының басымдықтары айқындалатын жаңа кезең басталмақ.
2026 жылғы 23 тамызға белгіленген Құрылтай сайлауы осы тұрғыдан саяси жүйедегі маңызды өзгерістің нақты көрінісі болып отыр. Жаңа конституциялық құрылымда Құрылтай заң шығару билігін жүзеге асыратын жоғары өкілді орган ретінде қарастырылады. Оның құрамына партиялық тізім бойынша 145 депутат сайланады.
Бұл жерде назар аударатын мәселе – заң шығару жұмысының қоғам өміріндегі нақты процестермен байланысы. Қазіргі кезеңде азаматтарды толғандыратын мәселелер бір-бірінен оқшау емес. Экономикалық жағдай әлеуметтік саясатқа, өңірлердің дамуы инфрақұрылымға, білім беру еңбек нарығына, ал цифрлық өзгерістер құқықтық реттеуге тікелей ықпал етеді. Сондықтан жаңа Құрылтай алдында тұрған міндеттердің бірі – осындай өзара байланыстарды ескеріп, ел үшін маңызды мәселелерді заңнамалық күн тәртібіне дұрыс орналастыру.
Бұдан Құрылтайдың ерекшелігі көрінеді. Оның қызметі тек заң қабылдау процесімен өлшенбеуі керек. Заңның сапасы көбіне қандай мәселенің бірінші кезекке шығарылғанына байланысты. Яғни мемлекеттік саясаттың тиімділігі проблемалардың санымен емес, олардың арасындағы басымдықтардың дұрыс белгіленуімен анықталады.
Осы тұрғыдан алғанда, жаңа құрамға үлкен кәсіби міндет жүктеледі. Қоғамда көтерілген әр мәселені заң деңгейіне шығару міндет емес. Бірақ оның қайсысы стратегиялық мәнге ие, қайсысы шұғыл шешімді қажет етеді, ал қайсысын басқа мемлекеттік тетіктер арқылы реттеуге болады деген сұрақтарға нақты жауап қажет. Бұл – заң шығарушының сараптамалық қабілетін талап ететін жұмыс.
Құрылтайдың алғашқы құрамының маңызы да осында. Алғашқы шақырылым жаңа органның жұмыс стилін қалыптастырады. Қандай мәселелер тұрақты бақылауға алынады, сарапшылар мен азаматтық қоғамның пікірі қаншалықты ескеріледі, заң жобаларының қоғамдық әсері қалай бағаланады – мұның бәрі кейінгі саяси тәжірибеге ықпал етеді.
Сайлау науқанының өзі де осы тұрғыдан маңызды. Саяси партиялардың бағдарламалары елдің нақты даму мәселелеріне қаншалықты жауап беретіні, ұсыныстардың іске асу тетіктерінің көрсетілуі және олардың ұзақ мерзімді салдарының есептелуі сайлаушы үшін маңызды бағдарға айналуы тиіс. Қазір Орталық сайлау комиссиясы Құрылтай депутаттығына кандидаттарды ұсыну және партиялық тізімдерді тіркеу процесін жүргізіп жатыр.
Тағы бір маңызды жайт – Құрылтайдың елдің барлық өңіріне қатысты мәселелерді ұлттық деңгейде қарастыру мүмкіндігі. Бір өңір үшін өзекті мәселе екінші аймақта басқа сипатта көрінуі мүмкін. Сондықтан заң шығарушының міндеті – жергілікті ерекшеліктерді ескере отырып, оларды жалпыұлттық саясатпен үйлестіру.
Бұл ретте Құрылтайды тек Астанадағы саяси шешімдер қабылданатын орын ретінде қабылдау жеткіліксіз. Оның жұмысының нәтижесі өңірдегі мектептен, ауылдағы инфрақұрылымнан, кәсіпкерлік ортаның жағдайынан, әлеуметтік қызметтердің сапасынан және азаматтардың күнделікті өмірінен көрінуі керек.
Демек, алдағы сайлау жаңа саяси органның құрамын ғана анықтамайды. Ол Қазақстанның заң шығару жүйесінде қандай мәселелер алдыңғы қатарға шығатынын да айқындайтын кезең болмақ.
Құрылтайдың қоғамдық салмағы уақыт өте келе оның қанша заң қабылдағанымен емес, сол заңдардың елдің нақты даму бағытына қаншалықты әсер еткенімен бағаланатыны анық. Сондықтан жаңа Құрылтайдың басты міндеті – күн тәртібін жай ғана қалыптастыру емес, елге қажет мәселелерді нақты нәтижеге жеткізетін заңнамалық шешімдерге айналдыру.
Ал бұл міндеттің орындалуы Құрылтайдың өз жұмысына ғана емес, саяси партиялардың сапасына, депутаттардың кәсібилігіне және қоғамның саяси процеске қаншалықты белсенді араласатынына байланысты.
Осы себепті 23 тамыздағы сайлау Қазақстанның саяси жаңғыруындағы кезекті күн емес, елдің келесі даму басымдықтары айқындалатын маңызды межеге айналмақ.