Құрылтай – ел тілегі ескерілетін алаң
Қоғамның барлық талабын бір мезетте орындау мүмкін емес. Бірақ сол талаптардың ішінен ел үшін ең маңыздысын дұрыс анықтау – мемлекетті басқарудағы ең күрделі міндеттердің бірі. Себебі халықтың күн тәртібінде тұрған мәселе көп болғанымен, олардың барлығының салмағы бірдей емес. Бірі бүгін шешуді қажет етсе, енді бірі ұзақ мерзімді жоспарды талап етеді. Құрылтайдың саяси мәнін дәл осы тұстан іздеген жөн.
Құрылтай сайлауы қоғамның қандай мәселеге басымдық беретінін айқындайтын маңызды кезеңге айналуы мүмкін. Өйткені сайлаушы өз таңдауымен белгілі бір азаматты ғана емес, белгілі бір ұстанымды да қолдайды. Демек, сайлау нәтижесі қоғамның қандай мәселелерді маңызды санайтыны жөнінде өзіндік бағдар қалыптастырады.
Бұл жерде кандидаттың ел аралап, көпшілікпен кездесуі ғана жеткіліксіз. Оның қоғамдағы әртүрлі көзқарасты салыстырып, ортақ мүддені ажырата білуі маңызды. Себебі Құрылтай мүшесінің міндеті – көп айтылған мәселені ғана алға шығару емес, кейде қоғам назарынан тыс қалған, бірақ стратегиялық маңызы бар түйткілдерді де байқап, оны күн тәртібіне енгізу.
Осы тұрғыдан Құрылтайды қоғамдық пікірдің жай ғана мінбері деп қарау жеткіліксіз. Оның ерекшелігі – әртүрлі әлеуметтік топтардың сұранысын бір кеңістікте тоғыстырып, елдік деңгейдегі басымдықтарды қалыптастыру мүмкіндігінде. Мұнда ауыл тұрғынының мәселесі де, кәсіпкердің ұсынысы да, жастардың талабы да, аға буынның алаңдаушылығы да өзара сабақтас қаралуы тиіс.
Сайлаудың маңызы да осында. Азаматтар кімнің сөзі әсерлі екеніне емес, кімнің ойлау ауқымы кең, мәселеге жүйелі қарайтынына мән бергені маңызды. Өйткені Құрылтайға таңдалған өкілдің алдында жеке бір топтың емес, тұтас қоғамның мүддесін таразылау міндеті тұрады.
Тағы бір маңызды мәселе – Құрылтайдың күн тәртібін қалыптастыру мәдениеті. Қоғамда кейбір мәселелер көп талқыланғандықтан өзекті көрінуі мүмкін. Ал шын мәнінде ұзақ мерзімді салдары бар, бірақ көпшілік назарынан тыс қалған мәселелер болуы ықтимал. Сондықтан Құрылтайдың сапасы көтерілген мәселелердің көптігімен емес, сол мәселелердің арасынан ел болашағына әсер ететін басым бағыттарды дұрыс таңдай алуымен өлшенеді.
Бұл – сайлаушыға да үлкен жауапкершілік жүктейді. Себебі саналы таңдау дегеніміз – таныс есімді таңдау немесе эмоцияға сүйену емес. Кандидаттың ел мәселесіне көзқарасын, ұстанымын, ойлау деңгейін бағалау. Өйткені бүгін берілген дауыс ертеңгі қоғамдық күн тәртібінің қандай болатынына әсер етуі мүмкін.
Құрылтайдың қоғамдық салмағы осындай таңдаулардан қалыптасады. Егер сайлау сапалы пікірталасқа, нақты ұстанымдардың бәсекесіне жол ашса, оның нәтижесі де мазмұнды болады. Ал мазмұнды Құрылтай қоғамдағы өзгерістерді сырттай бақылаушы емес, елдің даму бағытына ықпал ететін институт ретінде таныта алады.
Сондықтан Құрылтай сайлауына тек «кімді сайлаймыз?» деген сұрақпен қарау жеткіліксіз. Одан да маңызды сұрақ бар: «Ертең Құрылтайдың күн тәртібінде қандай мәселелер тұруы керек?»
Осы сұраққа берілген жауап – қоғамның бүгінгі таңдауын ғана емес, ертеңгі бағытын да айқындайды.