Құрылтай сайлауы – елді жаңаруға бастайтын саяси тұғыр

Қоғамның жаңаруы кейде көзге бірден байқала бермейді. Ол күнделікті өмірдегі өзгерістерден, жаңа талаптардың қалыптасуынан, адамдардың ел болашағына қатысты пікірінің өзгеруінен біртіндеп көрінеді. Саясатта да осы үрдіс бар. Бір сәтте енгізілген реформа қоғамның саяси ойлау жүйесін бірден өзгертіп жібермейді. Оның нәтижесі уақыт өте келе қалыптасады.

Құрылтай сайлауының ерекшелігі де осында. Оның маңызын тек жаңа депутаттардың сайлануымен шектеу бұл процестің ауқымын тарылтады. Шын мәнінде, сайлау жаңа өкілді органның қандай сипатта жұмыс істейтінін айқындайтын алғашқы қоғамдық сүзгіге айналады.

Құрылтайдың алғашқы құрамы елдегі саяси пікірдің қаншалықты алуан екенін де көрсетеді. Себебі қоғам бір ғана көзқарастан тұрмайды. Әртүрлі әлеуметтік топтың, түрлі кәсіп иелерінің, жастардың, өңір тұрғындарының өзіндік мәселесі мен ұстанымы бар. Олардың барлығы бір саяси кеңістікте тоғысқанда ғана елдің шынайы күн тәртібін кеңірек көруге мүмкіндік туады.

Бұл жерде сайлауалды кезеңнің өзі маңызды рөл атқарады. Партиялар мен кандидаттар қоғамға қандай мәселелерді бірінші орынға қоятынын көрсетеді. Ал азаматтар сол ұсыныстардың ішінен өзіне жақын ұстанымды таңдайды. Осылайша сайлау тек дауыс беру күнімен шектелмей, қоғамның қандай бағыттарды маңызды санайтынын айқындайтын қоғамдық пікір алаңына айналады.

Құрылтай үшін ең үлкен сынақтың бірі – әртүрлі пікірлердің арасынан ортақ бағыт қалыптастыру. Бір өңірдің мәселесі екінші өңір үшін аса өзекті болмауы мүмкін. Қаланың мәселесі мен ауылдың мәселесі де бірдей емес. Сондықтан өкілді органның күші барлық өңірге бірдей талап қоюда емес, жергілікті ерекшеліктерді ескере отырып, оларды жалпыұлттық мүддемен ұштастыра білуінде.

Осы тұрғыдан алғанда, Құрылтайдың алғашқы құрамына қойылатын талап та жоғары. Мұнда тек саяси тәжірибесі бар адамдардың болуы жеткіліксіз. Елдің экономикасын, әлеуметтік саласын, өңірлік дамуын, білімін, кәсібін және қоғамдағы өзгерістерді түсінетін әртүрлі мамандардың болуы жаңа органның мазмұнын байытады.

Тағы бір маңызды мәселе – Құрылтайдың алғашқы жылдарында қалыптасатын саяси дәстүр. Жаңа институттың беделі бірден қалыптаспайды. Ол депутаттардың қоғаммен қарым-қатынасынан, пікірталастың деңгейінен, көтерілген мәселелердің ауқымынан және өз қызметіне деген көзқарасынан біртіндеп қалыптасады.

Сондықтан алғашқы сайлау – Құрылтай тарихының жай ғана алғашқы тарауы емес. Ол кейінгі саяси тәжірибеге бағыт беретін бастапқы нүкте. Алғашқы құрам қаншалықты сапалы қалыптасса, жаңа институттың қоғамдық орны да соншалықты берік болады.

Бұл ретте сайлаушының таңдауы ерекше мәнге ие. Өйткені жаңа саяси институттың бейнесін билік құрылымы ғана емес, оны қалыптастыратын азаматтардың таңдауы да жасайды. Кімге дауыс берілгені арқылы қоғам қандай қасиеттерді бағалайтынын, қандай бағытты қолдайтынын көрсетеді.

Құрылтай осы тұрғыдан алғанда дайын қалыпқа түсетін институт емес. Оның мазмұны алғашқы құрамымен, алғашқы пікірталастарымен және алғашқы саяси тәжірибесімен қалыптасады. Демек, оның болашағы бүгінгі таңдаудан басталады.

Құрылтай сайлауы – жаңа органды қалыптастыру ғана емес, елдің жаңаруына қандай мазмұн берілетінін айқындайтын таңдау.