Қоғамның даму деңгейі қабылданған заңдардың санымен емес, сол заңдардың қандай қоғамдық сұраныстың нәтижесінде қабылданғанымен өлшенеді. Мемлекет азаматтардың пікірін тыңдамай, тек әкімшілік шешімдер арқылы ғана басқарылатын болса, уақыт өте келе қоғам мен билік арасындағы сенім әлсірейді. Сондықтан қазіргі саяси реформалардың басты мақсаты – халықтың күнделікті өміріндегі мәселелерді мемлекеттік шешімдермен тікелей байланыстыратын тиімді диалог алаңдарын қалыптастыру.
Осы тұрғыдан алғанда Құрылтай тек заң шығаратын орган ғана емес, қоғамдық пікірдің институционалдық орталығына айналуға тиіс. Оның басты ерекшелігі – қоғамдағы ең өзекті мәселелерді саяси ұран ретінде емес, нақты шешім қабылдау деңгейіне жеткізуінде.
Бұрын көптеген мәселелер қоғамда кеңінен талқыланғанымен, олардың едәуір бөлігі мемлекеттік шешім қабылдау тетігіне толық жетпейтін. Әлеуметтік желілердегі пікірталастар, қоғамдық тыңдаулар немесе сарапшылардың ұсыныстары көбіне ақпараттық кеңістікте қалып қоятын. Ал Құрылтайдың жаңа форматы осы пікірлерді мемлекеттік саясаттың құрамдас бөлігіне айналдыруға мүмкіндік береді.
Қазіргі қоғамның күн тәртібінде тұрған мәселелер бұрынғыдай тек экономикалық сипатпен шектелмейді. Бүгінде демография, өңірлік теңгерім, жастардың жұмыспен қамтылуы, ауылдың дамуы, білім сапасы, цифрлық қауіпсіздік, экология, мәдени саясат, ақпараттық тәуелсіздік сияқты бағыттардың барлығы ұлттық қауіпсіздікпен тікелей байланысты. Сондықтан Құрылтай жұмысының мазмұны да осы кең ауқымды мәселелерді қамтуы қажет.
Маңыздысы – Құрылтай мәселелерді талқылайтын орын ғана емес, оларды басымдыққа қарай іріктейтін институт болуы тиіс. Кез келген мемлекеттің мүмкіндігі шектеулі болғандықтан барлық мәселені бір уақытта шешу мүмкін емес. Сондықтан қай мәселе бүгін шешілуі керек, қайсысы ұзақмерзімді саясаттың бөлігі болуы қажет деген сұрақтардың жауабы дәл осындай саяси алаңда анықталады.
Жаңа саяси модельде Құрылтайдың тиімділігі депутаттардың қанша заң қабылдағанымен емес, қоғамдағы қандай мәселені мемлекеттік деңгейге көтере алғанымен өлшенеді. Егер халықтың күнделікті өміріне әсер ететін түйткілдер дер кезінде қаралып отырса, азаматтардың мемлекетке деген сенімі де нығая түседі.
Құрылтайдың тағы бір ерекшелігі – ол тек пікір білдіретін мінбер емес, қоғамдық консенсус қалыптастыратын институтқа айналуы қажет. Қазіргі қоғамда әртүрлі әлеуметтік топтардың мүддесі әрқалай. Кәсіпкерлердің, жастардың, ауыл тұрғындарының, ғылым өкілдерінің немесе азаматтық сектордың ұстанымдары бір-бірінен ерекшеленуі мүмкін. Осындай жағдайда Құрылтайдың міндеті – қарама-қайшылықтарды күшейту емес, ортақ ұлттық мүддені анықтау.
Әлемдік тәжірибеде тұрақты дамуға қол жеткізген мемлекеттердің көпшілігі дәл осындай қоғамдық келісім мәдениетін қалыптастырған. Себебі заманауи саясатта шешімдердің сапасы биліктің пәрменімен емес, қоғамдық қолдау деңгейімен бағаланады. Сондықтан Құрылтайдағы ашық пікірталас елдегі саяси тұрақтылықтың маңызды кепіліне айналады.
Алдағы Құрылтай сайлауы осы тұрғыдан ерекше маңызға ие. Азаматтар тек депутаттарды емес, қоғамдағы маңызды мәселелерді көтере алатын, оларды кәсіби деңгейде талқылап, нақты шешімге жеткізе алатын өкілдерді таңдауы қажет. Қазіргі кезеңде депутаттың басты міндеті заң мәтінін әзірлеу ғана емес, қоғамның үнін мемлекеттік саясатқа жеткізе білу болып отыр.
Жаңа сайлау мәдениеті де осы талаптан туындайды. Егер сайлаушы кандидаттың беделіне ғана емес, оның қоғамдық мәселелерді шешу тәжірибесіне, сараптамалық әлеуетіне және жауапкершілігіне назар аударса, Құрылтайдың сапалық деңгейі де артады. Бұл өз кезегінде қабылданатын шешімдердің тиімділігіне ықпал етеді.
Құрылтайдың құндылығы онда қандай мәселелер көтерілгенімен ғана емес, олардың қалай талқыланатынымен де өлшенеді. Ашықтық, дәлелге негізделген пікірталас, қоғамдық мүддені бірінші орынға қою және ұзақмерзімді мемлекеттік көзқарас – жаңа институттың негізгі қағидаттарына айналуы тиіс.
Құрылтай – қоғамдағы мәселелерді жинақтайтын қарапайым пікірталас алаңы емес.
Ол қоғамдық сұранысты мемлекеттік шешімге айналдыратын саяси тетік. Егер бұл институт азаматтардың шынайы мәселелерін күн тәртібіне шығарып, оларды кәсіби талқылау арқылы нақты нәтижеге жеткізе алса, онда Құрылтай елдегі саяси мәдениеттің жаңа кезеңін қалыптастыратын маңызды институтқа айналады. Демек, Құрылтайдың күші қабылданған құжаттардың санында емес, қоғамның өзекті мәселелеріне уақытылы әрі тиімді жауап бере алуында жатыр.