Құрылтай сайлауы: қоғам сенімі – басты қағидат
Кез келген сайлаудың сыртқы көрінісі – дауыс беру. Ал оның шынайы мазмұны – азаматтың өз таңдауын жасауға деген ішкі жауапкершілігі. Құрылтай сайлауында бұл мәселе ерекше маңызға ие. Өйткені сайланған өкілдің жұмысы тек белгілі бір аумақтағы мәселемен шектелмей, қоғамдық пікір мен мемлекеттік шешімдердің арасындағы байланысты күшейтуге бағытталуы тиіс.
Сондықтан Құрылтай сайлауындағы ең маңызды өлшем кандидаттың қаншалықты танымал екені емес, қоғам оған қаншалықты сенім арта алатыны болуы керек. Танымалдық уақытша әсер қалдыруы мүмкін, ал сенім ұзақ уақыт бойы қалыптасады. Ол адамның сөзі мен ісінің сәйкес келуінен, қоғаммен ашық байланысынан және алған міндетіне адалдығынан көрінеді.
Сайлаушы үшін де бұл науқан әдеттегі саяси рәсім ретінде қабылданбағаны жөн. Себебі берілген дауыс – тек кандидатты таңдау емес, қоғамның алдағы кезеңдегі өкілдік моделіне қатысты ұстанымын білдіру. Азамат кімге дауыс бергенін ғана емес, неліктен сол адамға сенім артқанын түсінген кезде ғана сайлаудың қоғамдық мәні артады.
Құрылтай мүшесіне қойылатын талап та осы жерден туындайды. Ол қоғамның мәселесін тек жеткізуші емес, оның себептерін түсіндіре алатын, түрлі пікірді тыңдайтын және ортақ мүддені айқындайтын тұлға болуы қажет. Себебі қоғамдық өкілдік – жеке пікірді алға шығару емес, әртүрлі көзқарастың арасынан елдік мәні бар ұстанымды қалыптастыру.
Сенім бір күнде берілмейді. Бірақ оны бір әрекетпен жоғалтуға болады. Сондықтан Құрылтай сайлауы аяқталғаннан кейін де қоғам мен сайланған өкіл арасындағы байланыс үзілмеуі маңызды. Халық алдында есеп беру, атқарылған жұмыс туралы ашық ақпарат ұсыну, азаматтардың сұрағына жауап беру – сенімді сақтаудың табиғи тетіктері.
Бұл тұрғыдан алғанда Құрылтай сайлауының басты нәтижесі тек кімнің сайланғанымен өлшенбейді. Оның маңызды нәтижесі – азаматтың өз дауысының салмағын сезінуі және сайланған өкілдің сол сенімді ақтауға міндетті екенін түсінуі.
Қоғамдық сенім бар жерде өкілдік институттың да беделі жоғары болады. Ал сенім әлсіреген жағдайда ең дұрыс бастаманың өзі күмәнмен қабылдануы мүмкін. Сондықтан Құрылтай сайлауында басты капитал – дауыс саны ғана емес, сол дауыстың артында тұрған қоғамдық сенім.