Құрылтай: Сайлауға қатысу – саяси сауаттылық белгісі
Саяси мәдениет қоғамның күнделікті өмірінен бөлек тұрған ұғым емес. Ол азаматтың елдегі өзгерістерге көзқарасынан, қоғамдық мәселелерге араласуынан және ең алдымен өз таңдауына жауапкершілікпен қарауынан көрінеді. Осы тұрғыдан алғанда, сайлауға қатысу – жай ғана дауыс беру рәсімі емес, азаматтың мемлекет дамуына қатысты ұстанымын білдіретін маңызды қоғамдық әрекет.
Құрылтай сайлауының мәні де осы жауапкершілікпен сабақтас. Өйткені кез келген саяси институттың тиімділігі оның құрылымымен ғана емес, оған қоғамның қаншалықты саналы түрде қатысатынымен өлшенеді. Азамат сайлау учаскесіне келген сәтте өзінің жеке таңдауын ғана жасамайды. Ол елдің саяси бағытына, қоғамдық басымдықтарға және өкілдік жүйенің қалыптасуына қатысты көзқарасын білдіреді.
Сондықтан сайлауға қатысу ұғымын тек «дауыс беру міндеті» ретінде қабылдау жеткіліксіз. Оның астарында азаматтың ақпарат іздеуі, кандидаттар мен олардың ұстанымдарына назар аударуы, саяси бағдарламаларды салыстыруы және өз таңдауын эмоцияға емес, нақты пайымға негіздеуі жатыр. Бұл – саяси сауаттылықтың практикалық көрінісі.
Бүгінгі қоғамда азаматтың саяси сауаттылығы тек мемлекеттік басқару жүйесін білуімен шектелмейді. Саяси сауатты адам өз құқығын білумен қатар, өзінің таңдауының салдарын түсінеді. Ол әлеуметтік желідегі кез келген пікірді дайын ақиқат ретінде қабылдамайды, ақпараттың қайнарын саралайды, түрлі көзқарастарды салыстырады. Демек, сайлау науқаны азамат үшін ақпаратты талдау мәдениетін қалыптастыратын қоғамдық мектепке де айналады.
Құрылтай сайлауы осы үдерістің маңызын арттыра түседі. Себебі жаңа саяси форматтың орнығуы қоғамның белсенділігіне тікелей байланысты. Егер азаматтар сайлауға немқұрайлы қараса, өкілді орган мен қоғам арасындағы байланыс әлсіреуі мүмкін. Ал халықтың саяси үдеріске саналы араласуы Құрылтайдың қоғамдық салмағын күшейтеді.
Бұл жерде тағы бір маңызды мәселе бар. Сайлауға қатысу азаматтың белгілі бір саяси ұстанымды міндетті түрде қолдауы деген сөз емес. Керісінше, демократиялық мәдениеттің негізі – таңдау еркіндігі. Азаматтың өз пікірін білдіруі, қолдайтын кандидатын таңдауы немесе өзіне ұсынылған бағдарламаларға сын көзбен қарауы – саяси сананың әртүрлі көріністері. Маңыздысы – бұл әрекеттің саналы болуы.
Сайлау мәдениеті бір күнде қалыптаспайды. Ол отбасындағы тәрбие, мектептегі азаматтық білім, қоғамдағы пікір алмасу, бұқаралық ақпарат құралдарының жауапкершілігі және мемлекеттік институттардың ашықтығы арқылы біртіндеп орнығады. Осы себепті Құрылтай сайлауы қоғамның саяси сауатын арттыруға мүмкіндік беретін кең қоғамдық тәжірибе ретінде қарастырылуы керек.
Әсіресе жастардың сайлау процесіне араласуы маңызды. Жас азамат саясатты тек жоғары деңгейдегі мемлекеттік шешімдермен байланыстырып қоймай, оның өз өміріне тікелей әсер ететінін түсінуі қажет. Білім беру, жұмыспен қамту, әлеуметтік қолдау, өңірлердің дамуы, кәсіпкерлікке жағдай жасау сияқты мәселелердің барлығы мемлекеттік саясатпен сабақтас. Ал мемлекеттік саясаттың қалыптасуына азаматтық қатысудың бір арнасы – сайлау.
Сондықтан Құрылтай сайлауы қоғамға бір маңызды ойды қайта ұғындыруы тиіс: азаматтың саяси белсенділігі сайлау күнімен аяқталмайды. Дауыс беру – қоғамдық жауапкершіліктің бастауы ғана. Одан кейін сайланған өкілдердің қызметіне назар аудару, қоғамдық пікір білдіру, ұсыныс айту және мемлекет пен қоғам арасындағы диалогқа араласу қажет.
Сайлауға қатысу арқылы азамат өз таңдауын жасайды. Ал сол таңдауға жауапкершілікпен қарау арқылы саяси мәдениетін көрсетеді. Осы тұрғыдан алғанда, Құрылтай сайлауы – тек өкілдерді анықтайтын саяси рәсім емес, қоғамның азаматтық жетілу деңгейін байқататын маңызды көрсеткіш.
Қоғамның саяси сауаты артқан сайын сайлаудың мазмұны да өзгереді. Таңдау кездейсоқ пікірге емес, ақпаратқа, салыстыруға және жауапкершілікке сүйенеді. Ал мұндай азаматтық ұстаным орныққан жерде өкілді билік пен қоғам арасындағы байланыс та әлдеқайда берік болады.