Құрылтай – қоғамның ортақ мүддесі

Қоғамның дамуын алға жылжытатын күш әркімнің жеке талабынан емес, сол талаптардың елдік мақсатпен үйлесуінен көрінеді. Бір азамат үшін маңызды мәселе екіншісі үшін екінші кезекте тұруы мүмкін. Бір өңірдің күн тәртібіндегі мәселе басқа аймақта мүлде кездеспеуі ықтимал. Бірақ осы алуандықтың арасынан елдің болашағына ортақ бағыт табу – кез келген мемлекеттің саяси мәдениеті үшін маңызды міндет.

Осы тұста Құрылтайдың маңызы айқындала түседі. Оның қоғамдық рөлі әртүрлі пікірлерді біркелкі етуінде емес, сан алуан ұстанымдардың арасынан елге ортақ құндылықтар мен басымдықтарды саралауға мүмкіндік беруінде.

Ортақ мүдде ұғымын тек әлеуметтік мәселелермен шектеуге болмайды. Ол мемлекеттің ұзақ мерзімді даму бағытын, азаматтардың жауапкершілігін, ұрпақтар сабақтастығын, өңірлердің әлеуетін және қоғамдағы өзара сенім мәдениетін қамтиды. Сондықтан Құрылтай алаңында көтерілетін мәселелердің маңызын олардың жекелеген топқа қаншалықты қатыстылығымен емес, жалпыұлттық мәнімен бағалау қажет.

Мұндай ұстаным қоғамдық күн тәртібіне жаңа талап қояды. Бүгін белгілі бір мәселенің бар екенін айту жеткіліксіз. Оның себебін түсіндіру, салдарын бағалау және одан шығудың тиімді жолын ұсыну қажет. Яғни қоғамдық бастама біртіндеп нақты ұсынысқа, ал ұсыныс мемлекеттік саясатқа ықпал ететін мазмұнға ие болуы тиіс.

Құрылтайдың әлеуеті де осындай кезеңде көрінеді. Әртүрлі әлеуметтік орта мен өңірлердің өкілдері бас қосатын алаң ретінде ол қоғамда жинақталған тәжірибені бір арнаға түсіруге мүмкіндік береді. Бұл жерде қарапайым азаматтың өмірлік тәжірибесі мен сараптамалық көзқарастың қатар жүруі маңызды. Өйткені қоғамдық мәселенің шынайы сипатын тек статистикадан емес, оны күнделікті өмірінде сезініп отырған адамдардың тәжірибесінен де тануға болады.

Қазақстан сияқты аумағы кең, әлеуметтік және экономикалық ерекшеліктері әртүрлі мемлекет үшін бұл мәселенің орны бөлек. Өңірлердің даму деңгейі, инфрақұрылым жағдайы, еңбек нарығы, жастардың мүмкіндігі біркелкі емес. Сондықтан жалпыұлттық саясат жергілікті ерекшеліктерді ескерген кезде ғана нақты мазмұнға ие болады. Құрылтай осы ерекшеліктерді елдің ортақ даму мақсаттарымен байланыстыратын институттардың бірі бола алады.

Сонымен бірге ортақ мүдде қоғамның өз ішіндегі жауапкершілікті де талап етеді. Мемлекеттен белгілі бір нәтиже күтумен қатар, азаматтық белсенділік, заңға құрмет, еңбекке адалдық, қоғамдық тәртіп пен өзара сыйластық секілді құндылықтар да қатар жүруі керек. Өйткені елдің дамуы тек мемлекеттік институттардың қызметімен өлшенбейді. Оның сапасына қоғам мүшелерінің ұстанымы да тікелей әсер етеді.

Осы тұрғыдан Құрылтайдың тарихи атауының өзі символдық мәнге ие. Дәстүрлі қоғамда ел тағдырына қатысты мәселелерді талқылау үшін бас қосу ортақ жауапкершіліктің көрінісі болған. Қазіргі Құрылтай сол тарихи ұғымды бүгінгі мемлекеттік басқару мен қоғамдық қатынастардың талаптарына бейімдей отырып, жаңа мазмұнмен толықтыра алады. Бұл – өткенді қайталау емес, оның қоғамдық мәнін қазіргі кезеңге икемдеу.

Ең маңыздысы – Құрылтайда айтылған ұсыныстардың кейінгі тағдыры. Қоғам үшін кез келген институттың беделі оның атауымен емес, нақты нәтижесімен қалыптасады. Егер көтерілген бастамалар сараланып, тиісті органдардың жұмысына енгізіліп, азаматтар оның нәтижесін сезіне алса, Құрылтайдың қоғамдық маңызы да арта береді.

Демек, ортақ мүдде – бәрінің бір пікірде болуы емес. Ортақ мүдде – пікір алуандығына қарамастан, елдің келешегіне қатысты негізгі бағыттарда түсіністік табу. Құрылтайдың басты қоғамдық құндылығы да осында. Ол қоғамдағы әртүрлі үнді бір ғана қалыпқа салмай, сол үндердің арасынан мемлекеттің ұзақ мерзімді дамуына қызмет ететін ортақ бағдарды айқындауға мүмкіндік беретін институт ретінде қалыптасуы тиіс.

Бүгінгі қоғамға дәл осындай саяси мәдениет қажет: өз пікірін білдірумен қатар, өзгенің ұстанымын түсіну; жеке мүддені қорғаумен бірге қоғамдық жауапкершілікті сезіну; мәселені көтерумен қатар, оның шешіміне үлес қосу. Осындай мәдениет орныққан жағдайда Құрылтайдың мәні де тереңдей түседі.

Қоғамның ортақ мүддесі – дайын ұғым емес, ортақ жауапкершілік арқылы қалыптасатын құндылық. Ал Құрылтайдың міндеті – сол құндылықты ел дамуының нақты бағдарына айналдыруға ықпал ету.