Кез келген мемлекеттің жаңаруы жаңа ғимараттардың салынуымен немесе экономикалық көрсеткіштердің өсуімен ғана өлшенбейді. Нағыз жаңару – саяси институттардың қоғам сұранысына жауап бере алуынан басталады. Мемлекет пен азамат арасындағы сенімнің нығаюы, басқару жүйесінің ашықтығы, жауапкершілік мәдениетінің қалыптасуы – осының барлығы саяси жаңғырудың басты белгілері. Сондықтан бүгінгі Қазақстандағы Құрылтай сайлауы кезекті электоралдық науқан ғана емес, елдің жаңа саяси моделін орнықтыратын маңызды кезең ретінде бағалануы тиіс.
Тәуелсіздік жылдарында Қазақстан саяси дамудың бірнеше кезеңінен өтті. Әр кезең өз міндетін орындады: мемлекеттілікті нығайту, экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету, институционалдық реформаларды жүзеге асыру. Ал қазіргі кезеңнің ерекшелігі – билік жүйесін қоғамның өзгерген талаптарына бейімдеу. Бұл өзгеріс тек заңнамалық түзетулермен шектелмейді. Ол азаматтардың шешім қабылдау процесіне қатысу мәдениетін қалыптастыруды көздейді.
Осы тұрғыдан алғанда Құрылтай – елді жаңаруға бастайтын саяси тұғыр. Өйткені оның басты миссиясы – мемлекеттік басқаруды жаңа сапалық деңгейге көтеру. Бұрын саясат көбіне басқару жүйесінің ішкі мәселесі ретінде қабылданса, енді оның негізгі өлшемі азаматтың өмір сапасына әсері болуы тиіс. Құрылтай дәл осы қағиданы институционалдық деңгейде бекітетін алаңға айналмақ.
Қазіргі қоғамның ең үлкен талабы – биліктің шешім қабылдау жылдамдығы емес, қабылданған шешімнің әділдігі мен тиімділігі. Ашықтыққа деген сұраныс артқан сайын саяси институттардың жауапкершілігі де күшейеді. Сондықтан Құрылтайдың тиімділігі қабылданған заңдардың санымен емес, қоғамдық сенімді қалыптастыра алуымен өлшенеді.
Жаңарудың тағы бір маңызды белгісі – саяси жауапкершіліктің қайта бөлінуі. Бұрын мемлекет қоғамның негізгі мәселелерін өзі анықтап келсе, жаңа модельде бұл міндет азаматтармен бірге жүзеге асады. Құрылтай осы үдерістің құқықтық әрі саяси негізін қалыптастырады. Мұнда әртүрлі әлеуметтік топтардың, өңірлердің және қоғамдық күштердің ұстанымы тоғысып, ұлттық деңгейдегі ортақ шешімге айналады.
Құрылтай сайлауының ерекшелігі де осында. Сайлаушы енді тек белгілі бір тұлғаға емес, елдің жаңару бағытын айқындайтын саяси көзқарасқа дауыс береді. Сондықтан алдағы сайлау азаматтардың саяси мәдениетін жаңа деңгейге көтеретін кезең болуы мүмкін. Егер қоғам кандидаттың уәдесіне емес, оның стратегиялық ойлау қабілетіне, кәсібилігіне және қоғамдық жауапкершілігіне назар аударса, жаңа институттың сапасы да арта түседі.
Саяси жаңғырудың табысты болуы қоғамның әр мүшесіне байланысты. Өйткені демократиялық институттардың күші олардың заң жүзінде құрылуымен емес, азаматтардың оларға деген сенімімен анықталады. Сенім қалыптасқан жерде жауапкершілік күшейеді, жауапкершілік бар жерде тұрақты даму қамтамасыз етіледі.
Бүгінде әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, ұзақ мерзімді табысқа қол жеткізген мемлекеттердің барлығы саяси институттардың тұрақтылығына ерекше мән берген. Себебі экономикалық реформалар уақытша нәтиже беруі мүмкін, ал саяси институттардың сапасы ондаған жылдарға әсер етеді. Сондықтан Құрылтайдың қалыптасуы Қазақстанның келесі даму кезеңінің институционалдық іргетасы ретінде қарастырылуы орынды.
Жаңа саяси жүйеде депутаттың рөлі де өзгереді. Ол тек заң қабылдайтын тұлға емес, қоғамдағы өзгерістердің бастамашысы, мемлекеттік саясат пен азаматтық мүдденің арасындағы байланысты қамтамасыз ететін жауапты өкіл болуы тиіс. Мұндай талап депутаттардың кәсіби деңгейіне ғана емес, олардың қоғамдық беделі мен саяси мәдениетіне де жоғары талап қояды.
Құрылтайдың ұзақ мерзімді тиімділігі заңнамалық белсенділікпен ғана өлшенбейді. Оның басты жетістігі – қоғамда диалог мәдениетін қалыптастыруы, пікір алуандығын ұлттық мүддеге тоғыстыруы және мемлекеттік шешімдердің сапасын арттыруы. Егер әрбір талқылау нақты нәтижеге ұласып, қабылданған шешімдер азаматтардың өміріне оң ықпал етсе, онда Құрылтай өзінің тарихи миссиясын толық орындай алады.
Қорытындылай келгенде, елдің жаңаруы кездейсоқ жүзеге аспайды.
Ол берік саяси институттарға, жауапты азаматтарға және ұзақмерзімді мемлекеттік көзқарасқа сүйенеді. Осы үш негіздің тоғысатын тұсы – Құрылтай. Сондықтан алдағы Құрылтай сайлауы тек жаңа құрамды анықтайтын саяси науқан емес, Қазақстанның болашақ даму бағытын айқындайтын маңызды таңдау. Елдің жаңаруы ең алдымен осындай берік саяси тұғырдан басталады.