Әділетті мемлекет ұғымы тек заңдардың көптігімен немесе мемлекеттік институттардың жұмысымен өлшенбейді. Оның басты белгісі – әр азаматтың пікірі ескерілетін, қоғамдық сұраныс мемлекеттік саясаттың өзегіне айналатын басқару жүйесінің қалыптасуы. Сондықтан бүгінгі Қазақстандағы саяси реформалардың түпкі мақсаты биліктің құрылымын өзгертуден бұрын, оның қоғаммен қарым-қатынас мәдениетін жаңарту болып отыр. Осы өзгерістер аясында Құрылтай әділетті Қазақстан идеясының саяси және қоғамдық тіректерінің біріне айналуда.
Әділетті қоғам – мемлекет пен азамат арасындағы өзара жауапкершілікке негізделген кеңістік. Мұндай қоғамда билік тек шешім қабылдаушы ғана емес, қоғамды тыңдайтын, пікірді ескеретін және азаматпен тең серіктестік орнататын институтқа айналады. Құрылтайдың басты құндылығы да осында. Ол мемлекеттік саясаттың халықтың шынайы қажеттіліктерінен алшақтап кетпеуіне ықпал ететін қоғамдық механизм ретінде қалыптасып келеді.
Ұзақ жылдар бойы мемлекеттік басқару көбіне әкімшілік тиімділікке сүйенді. Алайда қазіргі кезеңде тиімділіктің жаңа өлшемі пайда болды. Ол – қоғамдық сенім. Азаматтардың қолдауына ие болмаған шешім қаншалықты дұрыс болғанымен, оның нәтижесі де шектеулі болады. Сондықтан Әділетті Қазақстанды құру ең алдымен халық пен билік арасындағы сенімді нығайтуды талап етеді. Құрылтай осы сенімді қалыптастыратын саяси институт ретінде ерекше маңызға ие.
Құрылтайдың ерекшелігі – ол мемлекеттік билік тармақтарының қызметін қайталамайды. Оның миссиясы – қоғамдағы өзекті мәселелерді саралап, ұлттық деңгейдегі басымдықтарды айқындауға ықпал ету. Бұл тұрғыдан алғанда Құрылтай мемлекеттің стратегиялық ойлау мәдениетін күшейтетін қоғамдық интеллект алаңы ретінде көрінеді. Өйткені әділетті шешім кездейсоқ қабылданбайды. Ол әртүрлі көзқарас тыңдалып, қоғамдық мүдде таразыланған кезде ғана қалыптасады.
Әділетті Қазақстан идеясының өзегі – тең мүмкіндік. Бұл қағидат тек экономикалық немесе әлеуметтік саясатпен шектелмейді. Ол азаматтардың ел тағдырына қатысты пікір білдіруге, ұсыныс жасауға және қоғамдық талқылауға қатысуына да тең мүмкіндік берілуін көздейді. Құрылтай осы қағиданы нақты іске асыруға ықпал ететін институттардың бірі. Ол әртүрлі әлеуметтік топтардың көзқарасын бір арнаға тоғыстырып, ұлттық мүддені кең қоғамдық келісім арқылы айқындауға мүмкіндік береді.
Қазіргі таңда мемлекеттердің тұрақтылығы олардың экономикалық әлеуетімен ғана емес, қоғамның бірлігімен де өлшенеді. Қоғамдық келісім әлсіреген жерде реформалардың нәтижесі де төмен болады. Ал қоғамдық келісім әртүрлі пікірлердің ашық талқылануынан, өзара құрметтен және әділ шешім қабылдау мәдениетінен басталады. Құрылтай дәл осы мәдениетті нығайту арқылы Әділетті Қазақстан тұжырымдамасының практикалық тетігіне айналып отыр.
Тағы бір маңызды мәселе – әділеттілік ұғымының болашаққа бағытталған сипаты. Әділетті мемлекет бүгінгі күннің мәселесін ғана шешпейді, келер ұрпақтың мүддесін де ескереді. Сондықтан Құрылтайда көтерілетін бастамалардың ұзақ мерзімді ұлттық даму мақсаттарымен сабақтас болуы оның стратегиялық маңызын арттыра түседі. Бұл институт қысқа мерзімді саяси мүддеден гөрі ұзақ мерзімді қоғамдық құндылықтарға сүйенетін басқару мәдениетін қалыптастыруға ықпал етеді.
Құрылтайдың тағы бір маңызды қыры – азаматтық жауапкершілікті күшейту. Әділетті қоғам тек мемлекетке талап қоюмен қалыптаспайды. Ол әр азаматтың ел дамуына үлес қосуға дайын болуымен де ерекшеленеді. Құрылтай осы жауапкершілік мәдениетін нығайтып, қоғамның белсенді бөлігін мемлекеттік реформалардың серіктесіне айналдыруға мүмкіндік береді.
Құрылтай – Әділетті Қазақстан тұжырымдамасының саяси символы ғана емес, оның мазмұнын нақты істер арқылы жүзеге асыратын маңызды институт. Оның басты құндылығы жаңа өкілеттіктерде емес, мемлекет пен қоғам арасындағы сенімді нығайтуында, қоғамдық пікірді ұлттық даму стратегиясымен ұштастыруында және әділет қағидатын мемлекеттік басқарудың ажырамас бөлігіне айналдыруында жатыр.
Сондықтан Құрылтайды кезекті қоғамдық алаң ретінде бағалау жеткіліксіз.
Ол – Әділетті Қазақстанның тұрақтылығын қамтамасыз ететін, қоғамның сенімін мемлекеттік шешімдердің басты капиталына айналдыратын стратегиялық тірек. Осы ерекшелігі арқылы Құрылтай еліміздің жаңа саяси мәдениетін қалыптастыратын маңызды институт ретінде өзінің тарихи миссиясын айқындай түсуде.