Құрылтай сайлауы – ел бірлігінің айқын көрінісі
Ел бірлігі туралы сөз болғанда, оны тек ортақ құндылықтармен немесе тарихи тамырмен байланыстыру жеткіліксіз. Қазіргі қоғам жағдайында бірлік – азаматтардың ортақ шешім қабылдау үдерісіне қатысуынан, өз пікірінің ескерілетініне деген сенімінен және ел болашағына қатысты жауапкершілікті бірге сезінуінен көрінеді. Осы тұрғыдан алғанда, Құрылтай сайлауының мәні тек депутаттарды таңдау шеңберімен шектелмейді. Бұл – қоғамның әртүрлі топтарын ортақ саяси кеңістікке тоғыстыратын маңызды кезең.
2026 жылғы 23 тамызға белгіленген Құрылтай сайлауы Қазақстанның мемлекеттік-саяси жүйесіндегі жаңа кезеңмен тұспа-тұс келіп отыр. Жаңа Конституцияға сәйкес, Құрылтай – заң шығару билігін жүзеге асыратын бір палаталы жоғары өкілді орган. Ол 145 депутаттан тұрады және депутаттар бес жыл мерзімге сайланады.
Мұндағы басты мәселе – жаңа органның атауы немесе құрылымындағы өзгеріс қана емес. Негізгі мәселе – әртүрлі әлеуметтік топтардың, өңірлердің және қоғамдық көзқарастардың бір ортақ шешім қабылдау алаңында тоғысуы. Өйткені ел көлеміндегі бірлік барлық азаматтың бір пікірде болуын білдірмейді. Керісінше, әртүрлі пікірлердің бір мемлекетке деген ортақ жауапкершілік негізінде үйлесуі – саяси тұрғыдан орнықты қоғамның белгісі.
Осы жерде сайлаудың ерекше маңызы байқалады. Азаматтардың таңдауы арқылы қоғам өзінің қандай мәселелерді маңызды деп санайтынын да көрсетеді. Бір өңір үшін инфрақұрылым мен жұмыс орындары өзекті болса, екінші өңір үшін ауылдың болашағы, білім сапасы немесе әлеуметтік қолдау маңызды болуы мүмкін. Бұл айырмашылықтар қоғамды бөлмейді. Керісінше, олардың заңды өкілдік арқылы бір алаңда көрініс табуы елдің ортақ күн тәртібін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Құрылтайдың пропорционалды жүйе негізінде қалыптасуы да осы тұрғыдан маңызды. Партиялар өз тізімдері арқылы қоғам алдындағы саяси жауапкершілігін күшейтеді. Ал сайлаушы үшін таңдау тек жекелеген кандидатқа емес, белгілі бір саяси ұстаным мен даму бағытына дауыс беру сипатына ие болады.
Бірліктің тағы бір өлшемі – қоғамдағы әр азаматтың өзін саяси үдерістің толыққанды қатысушысы ретінде сезінуі. Бұл ретте сайлау науқанының өзінде әйелдер, жастар және мүгедектігі бар азаматтардың өкілдігіне арналған кемінде 30 пайыздық квотаның сақталуы қоғамның әртүрлі бөлігінің саяси институттарға қатысуына мүмкіндік беретін тетіктердің бірі ретінде көрінеді.
Демек, Құрылтай сайлауын «кім жеңеді?» деген тар өлшеммен бағалау жеткіліксіз. Оның қоғамдық маңызы бұдан әлдеқайда кең. Сайлау нәтижесінде қалыптасатын Құрылтай қоғамдағы түрлі пікірлерді заң шығару деңгейіне жеткізетін институтқа айналуы тиіс. Бұл жерде депутаттардың алдында тек партиялық міндет емес, елдің тұтастығын сақтайтын ортақ шешімдерге үлес қосу жауапкершілігі тұрады.
Шын мәніндегі бірлік ұранмен емес, ортақ іске қатысумен қалыптасады. Азаматтың сайлауға қатысуы – оның ел болашағына деген көзқарасын білдіруінің бір жолы. Ал өз таңдауына жауапкершілікпен қарауы саяси мәдениеттің орнығуына ықпал етеді. Сондықтан Құрылтай сайлауы қоғам мен мемлекеттің өзара байланысын тексеретін саяси кезең деуге болады.
Бұл сайлаудың тағы бір ерекшелігі – оның жаңа саяси архитектура жағдайында өтуі. Конституциялық өзгерістерден кейін Құрылтайдың құрылуы елдегі өкілдік биліктің жаңа моделін қалыптастырып отыр. Сондықтан алғашқы шақырылымның жұмысы кейінгі саяси дәстүрдің қалыптасуына тікелей әсер етуі мүмкін.
Осы тұрғыдан алғанда, ел бірлігі Құрылтайдың залында ғана қалыптаспайды. Оның негізі сайлаушының таңдауынан басталады. Бір азаматтың дауысы – жеке таңдау, ал миллиондаған азаматтың таңдауы – мемлекеттің саяси бағытын айқындайтын қоғамдық ерік.
Сондықтан Құрылтай сайлауы – саяси институтты қалыптастыру ғана емес, қоғамның ортақ мақсатқа қаншалықты жұмыла алатынын көрсететін маңызды кезең. Әртүрлі көзқарастардың бір мемлекет мүддесі төңірегінде тоғысуы, өңірлер мен әлеуметтік топтардың үнінің естілуі, азаматтардың сайлау арқылы жауапкершілік алуы – осының бәрі ел бірлігінің заманауи мазмұнын айқындайды.
Бірлік – бәрінің бірдей ойлауы емес.
Бірлік – әртүрлі ойлай отырып, ортақ елдің болашағы үшін бірге шешім қабылдай білу. Құрылтай сайлауының тарихи және саяси салмағы да дәл осы тұстан көрінеді.