Құрылтай: бүгінгі шешім – ертеңгі нәтиже
Кез келген мемлекеттің дамуы бір күнде қабылданған шешіммен емес, сол шешімнің жылдар бойы қоғамға қалай әсер еткенімен бағаланады. Кейбір бастамалар алғашқы кезде елеусіз көрінуі мүмкін, бірақ уақыт өте келе елдің экономикалық бағытын, әлеуметтік ахуалын немесе саяси мәдениетін түбегейлі өзгертіп жатады. Сондықтан мемлекеттік басқаруда ең маңызды қағидалардың бірі – бүгінгі таңдаудың ертеңгі салдарын алдын ала есептей білу.
Осы тұрғыдан алғанда Құрылтайдың мәні тек қазіргі мәселелерді талқылауда емес. Оның негізгі міндеті – бүгін қабылданған ұстанымдардың болашақтағы нәтижесін болжай алатын саяси институт қалыптастыру. Себебі мемлекет күнделікті мәселелерді ғана шешумен шектелсе, ұзақ мерзімді даму қарқынын жоғалтады.
Қоғам көбіне мемлекеттік шешімдердің нәтижесін бірден күтеді. Алайда ірі реформалардың тиімділігі бірнеше аймен емес, бірнеше жылмен өлшенеді. Білім беру жүйесіндегі өзгерістер жаңа мамандардың қалыптасуына әсер етсе, өндірістегі шешімдер экономиканың құрылымын өзгертеді, ал құқықтық бастамалар азаматтардың мінез-құлқы мен қоғамдық қатынастарға ықпал етеді. Демек, бүгін қабылданған әрбір маңызды шешім ертеңгі Қазақстанның бейнесін қалыптастыратын факторға айналады.
Құрылтайдың ерекшелігі де осында. Ол жедел шешім қабылдайтын орган болудан бұрын, мемлекеттің даму траекториясын айқындайтын алаңға айналуы тиіс. Мұнда көтерілген мәселелер белгілі бір кезеңнің сұранысын ғана емес, бірнеше жыл кейін туындайтын қажеттіліктерді де ескеруі қажет. Өйткені болашақты ойламай қабылданған шешім уақытша нәтиже бергенімен, кейін жаңа қиындықтардың пайда болуына себеп болуы мүмкін.
Бүгінгі әлемде табысты мемлекеттердің барлығы дерлік ұзақ мерзімді жоспарлау қағидатына сүйенеді. Олар инфрақұрылым салғанда келесі ұрпақтың қажеттілігін, білім саласын реформалағанда болашақ еңбек нарығын, өнеркәсіпті дамытқанда жаһандық бәсекені есепке алады. Қазақстан үшін де Құрылтай осындай стратегиялық ойлау мәдениетін нығайтатын институтқа айналуы маңызды.
Бұл жерде тағы бір мәселе бар. Кейде саяси шешімдердің сапасы олардың жылдам қабылдануымен өлшенеді деген пікір қалыптасады. Шын мәнінде, асығыс қабылданған шешімнің құны кейін әлдеқайда қымбатқа түсуі мүмкін. Сондықтан Құрылтайдың құндылығы жылдамдықта емес, әр ұсыныстың ұзақ мерзімді әсерін жан-жақты бағалай алуында.
Алдағы Құрылтай сайлауы осы жауапкершілікті күшейтетін кезең болмақ. Өйткені сайланатын өкілдер тек бүгінгі күннің мәселесін көтеретін тұлғалар емес, ертеңгі мемлекеттік саясаттың мазмұнына ықпал ететін азаматтар болады. Бұл сайлаудың ерекшелігі де осында. Мұнда қысқа мерзімді танымалдық емес, елдің болашағына қатысты пайым мен стратегиялық көзқарас маңыздырақ болмақ.
Құрылтай жұмысының нәтижесін де жаңа өлшеммен бағалау қажет. Оның тиімділігі өткізілген отырыстардың санымен немесе қабылданған ұсыныстардың көлемімен анықталмайды. Нағыз нәтиже – бірнеше жылдан кейін халықтың тұрмыс сапасында, мемлекеттік басқарудың тиімділігінде және елдің бәсекеге қабілеттілігінде байқалатын өзгерістер. Егер бүгінгі бастамалар ертең нақты нәтиже берсе, онда Құрылтай өз миссиясын орындады деуге болады.
Бүгінде әлемде мемлекеттер арасындағы бәсеке тек экономикалық ресурстармен шектелмейді. Енді ұзақ мерзімді ойлай алатын институттар бәсекелестік артықшылыққа айналды. Қысқа мерзімді шешімдер уақытша нәтиже береді, ал болашаққа бағытталған саясат тұрақты даму қалыптастырады. Сондықтан Құрылтайдың басты міндеті – дәл осы ұзақ мерзімді көзқарасты мемлекеттік басқарудың ажырамас бөлігіне айналдыру.
Қорыта айтқанда, Құрылтайдың тарихи маңызы бүгінгі күннің мәселелерін шешуде ғана емес, келешек ұрпақ өмір сүретін Қазақстанның негізін қалауда жатыр. Әрбір қабылданған шешім уақыт өте келе елдің даму бағытына айналады. Сондықтан Құрылтайда қабылданатын әрбір бастамаға тек бүгінгі қажеттілік тұрғысынан емес, ертеңгі нәтиже тұрғысынан қарау – жаңа саяси кезеңнің ең маңызды талабы. Осындай ұстаным қалыптасқанда ғана Құрылтай өз атауына сай елдің болашағын айқындайтын стратегиялық институт ретінде орныға алады.