Елдік дәстүр мен ұлттық тұтастықтың өзегі
Мемлекеттің беріктігін тек экономикалық көрсеткіштер немесе саяси реформалар айқындамайды. Оның шынайы қуаты қоғамды ортақ құндылықтардың төңірегіне топтастыра алатын қабілетінде жатыр. Ұлттық тұтастық – сыртқы саясаттың емес, ең алдымен ішкі қоғамдық келісімнің жемісі. Сондықтан Құрылтай сайлауы саяси науқаннан гөрі елдік сананы жаңғыртатын маңызды қоғамдық үдеріс ретінде қарастырылуы тиіс.
XXI ғасырдағы басқару жүйесі қоғаммен үздіксіз диалог орната алған жағдайда ғана тиімді бола алады. Бүгінде әлемнің көптеген елдерінде азаматтардың мемлекеттік шешім қабылдау процесіне қатысу мүмкіндігі кеңейіп келеді. Себебі қазіргі заманның басты талабы – халықтың пікірін тыңдайтын ғана емес, оны нақты саяси шешімдерге айналдыра алатын басқару жүйесін қалыптастыру. Қазақстандағы Құрылтай институтының қалыптасуы да осы қажеттіліктен туындайды.
Қазақ халқы үшін Құрылтай – жаңа ұғым емес. Ол ғасырлар бойы ел тағдырын шешкен тарихи саяси дәстүрдің ажырамас бөлігі болды. Маңызды мәселелердің көпшілік талқысына салынуы, түрлі рудың, өңірдің және қоғам өкілдерінің ортақ мәмілеге келуі – қазақтың мемлекеттік мәдениетінің ерекшелігі еді. Бүгінгі Құрылтай сол дәстүрдің мазмұнын сақтай отырып, оны қазіргі заманғы құқықтық мемлекет қағидаларымен ұштастырып отыр. Демек, бүгінгі Құрылтай өткенді қайталау емес, тарихи тәжірибенің жаңа саяси сапаға көтерілуі.
Осы тұрғыдан алғанда Құрылтай сайлауының мәні тек үміткерлерді іріктеумен шектелмейді. Оның басты міндеті – қоғамдағы әртүрлі көзқарастарды ұлттық мүдде төңірегінде тоғыстыра алатын азаматтарды анықтау. Себебі Құрылтайдың күші оның құрамындағы адамдардың санымен емес, олардың қоғам сенімін ақтай алатын жауапкершілігімен айқындалады.
Бүгінгі таңда қоғамдық пікір бұрынғыдан әлдеқайда алуан түрлі. Әлеуметтік желілердің ықпалы, ақпараттың жылдам таралуы және азаматтардың белсенділігі мемлекеттік институттардың ашық жұмыс істеуін талап етеді. Осындай жағдайда Құрылтай сайлауы халық пен мемлекет арасындағы сенімді күшейтетін маңызды механизмге айналады. Азамат өз дауысының ел тағдырына әсер ететінін сезінген сайын қоғамдық жауапкершілік те арта түседі.
Ұлттық тұтастық көбіне бір тілмен, бір мәдениетпен немесе ортақ тарихпен байланыстырылып жатады. Алайда қазіргі кезеңде бұл ұғым әлдеқайда кең мағынаға ие. Ол – әр азаматтың өзін мемлекеттің толыққанды мүшесі ретінде сезінуі, қоғамдық шешімдерге қатысуға құқылы екенін түсінуі және ортақ мақсатқа үлес қосуға дайын болуы. Құрылтай сайлауы дәл осы азаматтық жауапкершілікті нығайтатын саяси тетік ретінде маңызды.
Сайлау барысында қоғамның әртүрлі әлеуметтік топтары мен өңірлерінің мүддесін үйлестіре алатын тұлғалардың таңдалуы ұлттық бірліктің сапасына тікелей ықпал етеді. Өйткені елдік мәселелер белгілі бір өңірдің немесе әлеуметтік топтың емес, тұтас мемлекеттің мүддесі тұрғысынан қарастырылғанда ғана тұрақты шешімдер қабылданады. Сондықтан Құрылтайға сайланатын азаматтар тек өз ортасының өкілі емес, ұлттық тұтастықтың мүддесін қорғайтын тұлға деңгейіне көтерілуі қажет.
Құрылтайдың тағы бір маңызды ерекшелігі – қоғамдық пікірді саяси мәдениетке айналдыруында. Кез келген демократиялық қоғамда пікір алуандығы қалыпты құбылыс. Бірақ сол пікірлерді қарсыластыққа емес, келісімге бағыттайтын институттар ғана тұрақты дамуды қамтамасыз етеді. Осы тұрғыдан Құрылтай әртүрлі көзқарастарды бір ұлттық мақсатқа тоғыстыратын қоғамдық келісім алаңы ретінде ерекше маңызға ие.
Қазіргі жаһандық жағдайда ұлттық тұтастық тек ішкі тұрақтылықтың кепілі емес, мемлекеттің халықаралық бәсекеге қабілеттілігінің де маңызды алғышартына айналды. Ішкі сенімі берік қоғам ғана ұзақ мерзімді реформаларды жүзеге асырып, сыртқы сын-қатерлерге орнықты жауап бере алады. Сондықтан Құрылтай сайлауы елдің бүгінгі саяси күн тәртібінен әлдеқайда кең мағынаға ие. Ол – болашақтағы қоғамдық тұрақтылықтың іргесін қалайтын стратегиялық үдеріс.
Құрылтай сайлауы – дәстүр мен жаңашылдықтың, тарихи сабақтастық пен заманауи мемлекеттік басқарудың тоғысқан тұсы.